ผักและสมุนไพรพื้นเมืองภาคกลาง

ผักและสมุนไพรพื้นเมืองภาคกลาง

ควินิน

ชื่ออื่น: ขี้นิน ผักควินิน (ภาคอีสาน) คิวนิน (ภาคกลาง) สะเดาอินเดีย

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์:
ต้นต้นไม้ยืนอายุหลายปี  สูง 8-12 เมตร แตกกิ่งแขนง เปลือกต้นมีสีน้ำตาลแกมเทา
ใบ ใบประกอบแบบขนนกลักษณะและการเรียงตัวเช่นเดียวกับสะเดาบ้านแต่ใบสีเขียวแก่ หนาเป็นมันวาว ใบย่อยโค้งเป็นรูปเคียวกว้าง 2-3 ซม. ยาว 4-6 ซม. ใบหยักเป็นคลื่นขอบใบจัก
ดอก สีขาว ดอกเป็นช่อออกตามปลายกิ่ง
ผล ผลค่อนข้างกลม เมื่อสุกจะมีสีเหลือง มีกลิ่นหอม
เมล็ด เมล็ดเรียว สีขาวขุ่น หนึ่งผลมีเมล็ดเดี่ยว

การขยายพันธุ์: เมล็ด

การใช้ประโยชน์
ทางอาหาร ขมกว่าสะเดา ใบอ่อนนำมาลวกเผาไฟ กินกับลาบ ป่น ก้อย แจ่ว ส้มตำ 
ทางยา ใบ แก่น ต้มใช้เป็นยาแก้ไข้มาลาเรีย ใบใช้เป็นยาฆ่าแมลง ใบต้มแก้โรคเบาหวาน 
ดอกแก้พิษโลหิตกำเดา แก้ริดสีดวงในลำคอ ผลรสขมเย็นบำรุงหัวใจไม่เต้นเป็นปกติ
การใช้สอยอื่น ทำเฟอร์นิเจอร์ เสาบ้าน

เทียนตาตั๊กแตน (ผักชีลาว)

ชื่ออื่นๆ: เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน(ภาคกลาง)ผักชี(ขอนแก่น เลย)
ผักชีตั๊กแตนผักชีเทียน(พิจิตร)ผักชีเมือง(น่าน)

ชื่อวิทยาศาสตร์ Anethum graveolens L.

ชื่อวงศ์: UMBELLIFERAE

ชื่อสามัญ: Dill

ลักษณะ: พืชล้มลุกมีอายุ 1-2 ปี ลำต้นเรียบและตรง มีรูกลวงตลอดความยาว ใบประกอบแบบขนนก ดอกเป็นช่อออกจากฐานเดียวกัน
กลีบดอกโค้งเข้า ปลายกลีบมีหยักเว้า ผลรูปรี มีขอบนูนขึ้นมาเป็น 3 แนวที่ด้านหลังเมล็ด

สรรพคุณ: ขับลม บำรุงกำลัง แก้เส้นศูนย์กลางท้องพิการ แก้ชีพจรอ่อนหรือพิการ แก้นอนสะดุ้งผวา แก้เสมหะพิการ แก้กำเดา
ยาพื้นบ้าน : ทั้งต้น ผสมผักชีลาวทั้งต้น ต้มน้ำดื่มแก้หวัด ตำรายาไทยใช้ ผล บำรุงกำลัง ขับลม เส้นท้องพิการ แก้นอนสะดุ้ง คลุ้มคลั่ง

ผักอีฮีน

ชื่อทั่วไป  :  ผักขาเขียด

ชื่อไทย  :   นิลุบล ผักอีฮีน

ชื่อวิทยาศาสตร์  :   Monochoria vaginalis (Burm.f.) Presl.

ชื่อวงศ์  :   PONTEDERIACEAE

ประเภท  :  ไม้น้ำ

ประเภท/ชีพจักร  : ใบกว้าง/อายุปีเดียว

ลักษณะเด่น   :    ก้านใบและใบคล้ายขาเขียดลักษณะทั่วไปคล้ายผักตบชวา

ส่วนขยายพันธุ์   :  เมล็ด

สภาพที่เหมาะสม  :   ดินชื้นแฉะหรือน้ำขัง

นิเวศนาข้าวที่ระบาด   :  นาดำและนาหว่านน้ำตม

ลักษณะวิสัย  : ผักขาเขียดเป็นไม้น้ำจำพวกผักตับ  มีลักษณะเหมือนผักตบไทยแต่มีขนาดเล็กกว่า ใบเรียวยาว เกิดตามที่มีน้ำขัง เป็นพืชสะเทินน้ำสะเทินบกอายุฤดูเดียว ชอบขึ้นในที่น้ำท่วมขังตื้น ๆ เช่น
ในนาข้าว ใบเป็นใบเดี่ยวมีรูปร่างหลายแบบตั้งแร่รูปแคบยาวคล้ายหอก จนถึงรูปไข่ปลายใบแหลม
ฐานใบเป็นรูปหัวใจ ใบสีเขียวเข้มเป็นมัน แตกแบบสลับกันเป็น แถบก้านใบยาวโคนก้านแผ่ออกเป็นกาบ ดอกออกเป็นช่อตั้งตรง มีดอกย่อย 2-5 ดอก กลีบดอกสีม่วง มี 6 กลีบ มีเมล็ดมาก

ประโยชน์  :   ทางอาหาร  -    ดอกอ่อนและก้านใบรับประทานได้

                   ทางยา   -       ใบ  คั้นเอาน้ำดื่มแก้ไอ ขับปัสสาวะ ตำพอกฝี

ข่อย

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Streblus asper Lour.

ชื่อสามัญ : Siamese rough bush

ชื่อวงศ์ : MORACEAE

ชื่ออื่นๆ : ส้มผ่อ (อีสาน) กักไม้ฝอย (เหนือ) สัมพอ (เลย) บรอย ขันตา (ใต้)
สะนาย (เขมร) ตองขะแหน (กาญจนบุรี)

ลักษณะทั่วไป : ข่อย เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง เปลือกบางเกลี้ยงสีออกเทาอมเขียว แตกกิ่งก้านเป็นพุ่ม

ใบ - เป็นใบเดี่ยว รูปไข่ ขนาดเท่าใบพุทรา หนาสากเหมือนกระดาษทราย อบใบจะหยักแบบซี่ฟัน

ดอก - ดอกตัวผู้จะรวมกันเป็นช่อดอก แบบหัวกลมและมีก้านดอกที่สั้น มีสีเหลืองอมเขียว หรือเกือบจะขาว ส่วนดอกตัวเมียนั้นก้านดอกจะยาว และมักจะออกเป็นคู่สีเขียว

ผล - มีขนาดเล็กสีเขียว เมื่อสุกมีสีเหลือง ผิวนิ่มใส เนื้อรสหวานเมา

เมล็ด - แข็งกลมเท่าเมล็ดพริกไทย

สรรพคุณ : ใบและเปลือกตำผสมข้าวสารคั้นเอาน้ำดื่มครึ่งถ้วยชา ให้อาเจียนถอนพิษยาเบื่อ ยาเมาหรืออาหารแสลง ชงกับน้ำร้อนดื่มระบายท้อง แก้ปวดท้องขณะมีประจำเดือน แก้ปวดเมื่อยบำรุงธาตุ ขับผายลม แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ เจริญอาหาร เป็นยาอายุวัฒนะ

ผักเสี้ยน

ชื่ออื่นๆ : ผักส้มเสี้ยน (ภาคเหนือ) ผักเสี้ยนขาว (ภาคกลาง

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Cleome gynandra Linn.

ชื่อวงศ์ : CLEOMACEAE

ชื่อสามัญ : Wild Spider Flower

ชื่อพ้อง : Gynandropsis gynandra Briq., G. pentaphylla (L.) DC.

ลักษณะทางพฤษศาสตร์  
ต้น เป็นไม้ล้มลุก สูงประมาณ 1 - 2 ฟุต แตกกิ่งก้านสาขารอบต้น ลำต้นทีขนอ่อนปกคลุม จับดูจะเหนียวติดมือ ใบ เป็นใบประกอบ ก้านหนึ่งจะมีใบย่อยอยู่ประมาณ 3-5 ใบ เรียงกันคล้ายรูปนิ้วมือ ใบย่อยแต่ละใบขนาดไม่เท่ากัน เกิดจากจุดเดียวกัน ก้านใบยาว ใบมีขนอ่อนปกคลุมคล้ายกับลำต้น ดอก ออกเป็นช่อ อยู่ส่วนยอดของก้าน ดอกที่อยู่กลางช่อดอกจะบานก่อน ก้านดอกย่อยเรียวเล็ก กลีบดอกมีสีขาว หรือขาวอมม่วงอ่อน มี 4 กลีบ ก้านชูเกสรยาว ผล เป็นฝักเรียวยาว แก่แล้วจะแตกออก เมล็ด มีสีน้ำตาลหรือสีดำ รูปร่างกลมแบนคล้ายรูปไตหลายเมล็ด

สรรพคุณ
ต้น ขับโลหิตระดูที่เน่าเสีย ใบ ตำพอกทาแก้ปวดเมื่อย เรียกเลือดมาเลี้ยงผิวหนัง น้ำคั้นจากใบมาผสมกับน้ำมันเป็นยาแก้ปวดหู หรือตำพอกฝีไม่ให้เป็นหนอง เมล็ด นำมาชงช่วยขับเสมหะขับพยาธิไส้เดือน



ที่มา  http://natureherbel.awardspace.com/NorthEatern.html